Өнөөдөр буюу 8-р сарын 27-ны өдөр дэлхий даяар нууруудын ач холбогдол, нуурын экосистемийн тогтвортой менежментийн хэрэгцээг сурталчлах зорилгоор НҮБ-аас байгуулсан Дэлхийн нууруудын өдрийг тэмдэглэж байна. Нуур бол байгалийн үзэсгэлэнт газар төдийгүй хүн төрөлхтний сайн сайхан байдал, биологийн олон янз байдал, уур амьсгалын тогтвортой байдал шууд хамаардаг хамгийн чухал нөөцийн нэг гэдгийг энэ өдөр хүн төрөлхтөнд сануулах зорилготой юм.
“Усны тухай бодохдоо далай руу урсах гол мөрөн эсвэл халуун орны эрэгт урсах давалгаа санаанд орж магадгүй” гэж НҮБ-ын Байгаль орчны хөтөлбөрийн (UNEP) Гүйцэтгэх захирал Ингер Андерсен өнөөдөр илгээсэн захидалдаа хэлэв. “Гэсэн хэдий ч манай цэнгэг усны системүүдийн нам гүмхэн аварга том нуурууд нь манай гаригийн гадаргын цэнгэг усны нөөцийн 90 хувийг агуулдаг гэдгийг мартаж болохгүй.”
Нуурууд нь дэлхий дээрх амьдралыг дэмжих онцгой үүрэг гүйцэтгэдэг: хүн ам, хөдөө аж ахуй, үйлдвэрлэлийг цэвэр усаар хангаж, тоо томшгүй олон төрлийн загас, шувуу, ургамал болон бусад амьд организмын амьдрах орчин болдог. Нуурын экосистемээр дамжуулан дэлхийн биологийн олон янз байдлын ихэнх хэсэг нь хадгалагдаж, олон хүн ам загас агнуур, аялал жуулчлал болон холбогдох эдийн засгийн үйл ажиллагаанаас амьжиргаагаа залгуулдаг.
Нууруудын ач холбогдол
Нууруудын ач холбогдол нь усан хангамжаас хамаагүй илүү юм. Эдгээр нь нүүрстөрөгчийг хуримтлуулах, үерийн усыг хадгалах, ойр орчмын бүс нутгуудад температурын хэлбэлзлийг бууруулах замаар уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөг бууруулахад тусалдаг. Нуурууд нь усны горимын байгалийн зохицуулагчийн үүрэг гүйцэтгэдэг бөгөөд суурин газар, газар тариалангийн бүс нутгийг үер, ган гачигнаас хамгаалахад тусалдаг.
© A. Kleshchev НҮБ-ын тооцоогоор дэлхий дээр 117 сая гаруй нуур байдаг.
НҮБ-ын тооцоогоор дэлхий дээр 117 сая гаруй нуур байдаг нь нийт хуурай газрын бараг дөрвөн хувийг эзэлдэг. Тэдний дунд манай гараг дээрх хамгийн том шингэн цэвэр усны нөөц болох Байгаль нуур онцгой байр эзэлдэг. Үүний ач холбогдол нь улсын хил хязгаараас хол давсан.
“Байгаль бол Оросын төдийгүй дэлхийн байгалийн өвөрмөц баялгуудын нэг юм. Энэ бол үндэсний баялаг төдийгүй дэлхийн ач холбогдолтой байгалийн бүс юм. Байгаль нуурыг хамгаалахад онцгой анхаарал, орчин үеийн арга барил, байгаль хамгаалах үр дүнтэй арга хэрэгсэл шаардлагатай” гэж “Байгаль ба ард түмэн” сангийн ерөнхий захирал Сергей Рыбаков хэлэв.
Манай гарагийн цэвэр усны дийлэнх хэсэг нь мөсөн гол болон газар доорх уст давхаргын системд агуулагддаг ч хүн төрөлхтний хамгийн хүртээмжтэй усны эх үүсвэрийн нэг бол нуур юм. Үүний зэрэгцээ мэргэжилтнүүдийн үзэж байгаагаар тэдэнд хангалттай анхаарал хандуулдаггүй.
“Нуурууд хэдийгээр хэдийгээр чухал ач холбогдолтой ч дэлхий дээрх хамгийн бага судлагдсан усны нэг хэвээр байна” гэж НҮБ-ын Байгаль орчны хөтөлбөрийн тэргүүн Ингер Андерсен сануулав. “Ус судлалын станцууд ихэвчлэн суурилагдсан гол мөрнөөс ялгаатай нь нуурууд, ялангуяа бага, дунд орлоготой орнуудад сайн судлагдаагүй байдаг.”
Сөрөг хандлага, түгшүүртэй урьдчилсан мэдээ
Хүн амын өсөлт, эрчимжсэн хөдөө аж ахуй, аж үйлдвэрийн хөгжил, хотжилт зэрэг нь усны экосистемд улам бүр дарамт учруулж байна. Бордоо, пестицид, үйлдвэрийн хаягдал болон хатуу хог хаягдлаас үүдэлтэй бохирдол нь усны чанар муудаж, хүчилтөрөгчийн түвшин буурч, усны амьдрах орчны доройтолд хүргэдэг. Олон тооны хортой бодисууд нууранд шууд төдийгүй ус зайлуулах савыг бүхэлд нь холбодог гол мөрөнд ордог.
Уур амьсгалын өөрчлөлт нь нэмэлт эрсдэлт хүчин зүйл болж байна. Агаарын температур нэмэгдэж, мөсөн бүрхүүл багасч байгаа нь усны ууршилтыг хурдасгаж, нуурын түвшинд нөлөөлдөг. Хур тунадас, үер зэрэг цаг агаарын эрс тэс үзэгдлүүд нэмэгдэж, нуурын экосистемд үзүүлэх дарамтыг улам бүр нэмэгдүүлж байна. Эрдэмтэд өнөөдөр дэлхийн олон нууруудын усны түвшний өөрчлөлт өмнөх арван жилийнхээс хамаагүй хурдан явагдаж байгааг тэмдэглэж байна.
Зэрлэг ан амьтдын төлөв байдалд ч түгшүүр төрүүлэх хандлага ажиглагдаж байна. Дэлхийн зэрлэг ан амьтдыг хамгаалах сангийн мэдээлснээр 1970 оноос хойш цэнгэг усны төрөл зүйлийн популяци дунджаар 85 хувиар буурчээ. Энэ нь манай гарагийн томоохон экосистемийн бууралтын хамгийн чухал түвшин бөгөөд гол мөрөн, нуур, намгархаг газрын эрүүл мэнд маш хурдацтай доройтож байгаагийн хүчтэй дохио юм.
Аймшигт таамаглал нь шийдэмгий арга хэмжээ шаарддаг. Хэрэв өнөөгийн чиг хандлага үргэлжилбэл, зууны дунд үе гэхэд нууруудын экологийн үнэ цэнэ 20 орчим хувиар буурч, бохирдлын хэмжээ хоёр дахин нэмэгдэж, усны бохирдлоос үүдэлтэй метан хийн ялгаруулалт мэдэгдэхүйц нэмэгдэх болно. Энэ нь байгаль орчныг сүйтгэхээс гадна олон сая хүний эдийн засгийн ноцтой үр дагаварт хүргэнэ.
Дэлхийн нууруудын өдөр нь нууруудын экосистемийг хамгаалах нь байгаль орчны асуудал төдийгүй тогтвортой хөгжлийн чухал нөхцөл болохыг сануулж байна. Цэвэр усаа хэмнэж, байгалийн баялгийг зөв зохистой ашиглах, ерөнхийдөө бохирдлыг бууруулах нь нууруудыг хойч үедээ үлдээхэд тустай. Эдгээр өвөрмөц экосистемийн төлөв байдал нь хүний амьдралын чанар, хүнсний аюулгүй байдал, цаг уурын тогтвортой байдал, дэлхийн зэрлэг ан амьтдын баялаг хадгалалтыг тодорхойлдог.