ОХУ Эрүүдэн шүүх, хэрцгий, хүнлэг бус буюу нэр төрийг доромжлон харьцах, шийтгэхээс урьдчилан сэргийлэх тухай Европын конвенцоос арван нэгдүгээр сарын 1-нд албан ёсоор гарлаа. Ингэснээр тус улсын хорих байгууллагуудад олон улсын хараат бус хяналт тавих боломж бүрмөсөн хаагдсаныг Европын зөвлөл мэдэгдэв.
Шийдвэр нэг жилийн дараа хүчин төгөлдөр болов
ОХУ-ын эрх баригчид конвенцыг цуцлах шийдвэрээ 2025 оны аравдугаар сарын 30-нд Европын зөвлөлд албан ёсоор мэдэгдсэн юм. Конвенцын 22 дугаар зүйлд зааснаар, мэдэгдэл хүргүүлснээс хойш нэг жилийн дараа гарах шийдвэр хүчин төгөлдөр болдог.
ОХУ 1996 онд Европын зөвлөлд элсэж, хоёр жилийн дараа буюу 1998 онд уг конвенцод нэгдсэн. Харин Украинд бүрэн хэмжээний дайн эхлүүлснээс хойш нэг сарын дараа буюу 2022 оны гуравдугаар сард ОХУ-ыг Европын зөвлөлөөс хассан билээ.
30 айлчлалын дөрвөн тайлан л нийтлэгджээ
Эрүүдэн шүүхээс урьдчилан сэргийлэх Европын хороо 1998-2021 онд ОХУ-д 30 удаа айлчилж, 450 гаруй хорих байгууллагад шалгалт хийжээ. Гэвч Москва айлчлалын тайланг нийтлэхийг зөвшөөрөхгүй байх бодлого баримталж ирсэн тул ердөө дөрвөн тайлан л олон нийтэд ил болсон байна. Нийтлэгдээгүй тайлангийн дунд 2000-2017 онд Чечень болон Хойд Кавказын бусад бүс нутагт хийсэн 10 айлчлалын тайлан бий. ОХУ эдгээрийг хүссэн үедээ нийтлүүлэх боломжтой хэвээр байна.
Европын зөвлөлийн мэдээлснээр, 2022 оны хоёрдугаар сараас хойш тус хороонд Украины эзлэгдсэн нутаг дэвсгэр төдийгүй ОХУ-ын нутаг дэвсгэр дээрх хорих газруудад эрүүдэн шүүсэн, зүй бусаар харьцсан тухай олон мэдээлэл ирсэн ч Оросын тал хамтран ажиллахаас татгалзсан тул хороо очиж шалгах боломжгүй байжээ. Хорооны дарга Алан Митчелл ОХУ гарснаар тус улсын хорих газруудад тавих хараат бус хяналт бүрмөсөн зогсож байгааг онцолсон бол хүний эрхийн байгууллагууд хоригдлуудыг хамгаалж байсан олон улсын сүүлчийн механизм үгүй болж байна гэж анхааруулж байна.
Украин дахь хүний эрхийн нөхцөл байдлын талаар НҮБ-ын Хүний эрхийн зөвлөл тайлан сонссоныг бид өмнө нь мэдээлсэн.
ОХУ энэ конвенцоос гарсан нь хүний эрхийн байдлыг улам муутгах эрсдэлтэй юм. Олон улсын хяналт сулрах болов уу?
Эрүүдэн шүүхээс урьдчилан сэргийлэх олон улсын механизм чухал. Гарсан шийдвэр ямар үр дагавартай болохыг харах хэрэгтэй.
Энэ алхам нь олон улсын хамтын ажиллагаанд сөрөг нөлөө үзүүлж магадгүй. Яагаад яг одоо гарсан юм бэ?
Конвенцоос гарах нь дотоод хяналтын тогтолцоо сул байгааг илтгэж байж болох юм. Цаашид ямар арга хэмжээ авах вэ?
Хүний эрхийн байгууллагууд энэ шийдвэрийг шүүмжилж байгаа нь ойлгомжтой. Гэхдээ ОХУ-ын дотоод нөхцөл байдлыг ч харгалзах хэрэгтэй.
Урьдчилан сэргийлэх конвенц нь чухал хэрэгсэл байсан. Гарсан нь харамсалтай.
Олон улсын гэрээ хэлэлцээрээс гарах нь өөрийн гэсэн шалтгаантай байж болох ч, хохирогчдын эрх хамгаалагдах эсэх нь эргэлзээтэй.
Энэ шийдвэр нь дэлхийн хүний эрхийн байдалд нөлөөлөх үү? Ялангуяа бүс нутагт.
Эрүүдэн шүүхийг хориглосон олон улсын стандарт сулрах вий. Хяналт шаардлагатай.
ОХУ энэ конвенцод элсээд удаагүй байсан уу? Гарсан шалтгаан нь юу вэ?
This decision raises serious concerns about human rights protections in Russia. International oversight is crucial.
Хохирогчдын нөхөн төлбөр, нөхөн сэргээх механизм хэрхэн ажиллахыг анхаарах хэрэгтэй.
Олон улсын байгууллагууд ямар хариу үйлдэл үзүүлэх бол?
Энэ нь зөвхөн ОХУ-ын асуудал биш, бусад улс орнуудад ч жишээ болох вий.
Урьдчилан сэргийлэх нь эмчлэхээс илүү үр дүнтэй. Гарсан нь харамсалтай алхам.
Дотоод хууль тогтоомж нь олон улсын стандартад нийцэж байгаа эсэхийг шалгах хэрэгтэй.
Шийдвэр гарсны дараа ямар өөрчлөлт гарахыг хүлээхээс өөр аргагүй.
Хүний эрхийн хамгаалагчид энэ талаар ямар байр суурьтай байгаа вэ?
Конвенцоос гарах нь олон улсын нэр хүндэд нөлөөлж магадгүй.
Яагаад яг энэ үед гарсан нь сонирхолтой. Цаг хугацааны хувьд.
Хохирогчдын тоо нэмэгдэх эрсдэлтэй юу?
Олон улсын хамтын ажиллагаа сулрах нь бүс нутгийн тогтвортой байдалд нөлөөлж болох юм.
Энэ шийдвэрийг хүлээн зөвшөөрөх эсэх нь улс орнуудын дотоод бодлогоос хамаарна.