Үндэсний мэдээллийн агентлаг “Эм Ай Си Си ҮЦК” ХХК (MICC Mongolia International Capital Corporation)-тай хамтран уншигчдадаа долоо хоног тутмын Монголын дотоодын хөрөнгийн зах зээлийн болон эдийн засгийн тойм мэдээллийг хүргэж байна.
Долоо хоног тутмын хөрөнгийн зах зээлийн болон эдийн засгийн тойм мэдээ
(2026.05.04-2026.05.10)
МОНГОЛЫН ХӨРӨНГИЙН БИРЖ
Монголын хөрөнгийн бирж дээр долоо хоногийн хугацаанд нийт 16 тэрбум төгрөгийн үнийн дүн бүхий 6.06 сая ширхэг үнэт цаас арилжаалагджээ. Үүнээс Тавилга ХК, Хаан банк ХК, Ард санхүүгийн нэгдэл ХК, АПУ ХК болон Монголын хөрөнгийн бирж ХК арилжааны үнийн дүнгээр тэргүүлсэн байна. Тус хугацаанд нийт 2 удаагийн багцын арилжаа зохион байгуулагджээ.
- Ард санхүүгийн нэгдэл ХК-ийн (AARD) 121 мянган ширхэг үнэт цаас нэгжийн 2,944 төгрөгөөр буюу нийт 357 сая төгрөгөөр;
- Тавилга ХК-ийн (TVL) 26 мянган ширхэг үнэт цаас нэгжийн 142,000 төгрөгөөр буюу нийт 3.7 тэрбум төгрөгөөр тус тус арилжаалагджээ.
Өнгөрсөн долоо хоногт Монголын хөрөнгийн биржийн гол индексүүд холимог гүйцэтгэлтэй хаагдаж, өмнөх өсөлтийн дараах богино хугацааны засварын хөдөлгөөн давамгайллаа. TOP-20 индекс -1.00%, MSE A индекс -0.66%-иар тус тус буурсан нь том болон дунд зах зээлийн үнэлгээтэй хувьцаануудад ашиг авалт болон болгоомжлол нэмэгдсэнийг илтгэж байна. Харин MSE B индекс +0.13%-иар бага хэмжээний өсөлт үзүүлсэн нь жижиг сегментэд идэвх бүрэн саараагүй, сонгомол худалдан авалт үргэлжилж байгааг харууллаа. Индексүүдийн энэхүү хөдөлгөөн нь зах зээл өргөн хүрээний өсөлтөөс илүүтэйгээр тэнцвэржилтийн үе шатанд шилжиж байгааг илэрхийлж байна. Ялангуяа өмнөх долоо хоногуудын сэргэлтийн дараа хөрөнгө оруулагчид эрсдэлээ дахин үнэлэх хандлага ажиглагдлаа. Нөгөө талаас, MSE B индекс эерэг хадгалагдсан нь хөрвөх чадвар харьцангуй бага сегментэд тодорхой хэмжээний идэвх үргэлжилж байгааг илтгэж байгаа ч нийт зах зээлийн идэвх сулрах шинжтэй байна.
ТӨЛБӨРИЙН ТЭНЦЭЛ 2026 ОНЫ I УЛИРАЛД АШИГТАЙ ГАРЧ, ГАДААД ХУДАЛДАА ӨСӨЛТИЙГ ДЭМЖЛЭЭ
Монголбанкны мэдээлснээр Монгол Улсын төлбөрийн тэнцэл 2026 оны эхний улиралд 95.5 сая ам.долларын ашигтай гарч, өмнөх оны мөн үеэс 697.6 сая ам.доллараар сайжирсан байна. Урсгал данс мөн 412.5 сая ам.долларын ашигтай гарсан нь өмнөх оны мөн үеэс 1.4 тэрбум ам.доллараар өссөн үзүүлэлт болжээ.
Гол үзүүлэлтүүд:
- Урсгал дансны ашиг: 412.5 сая ам.доллар
- Төлбөрийн тэнцлийн нийт ашиг: 95.5 сая ам.доллар
- Экспорт: +68.3% YoY
- Импорт: -7.8% YoY
- Барааны худалдааны ашиг: 2.4 тэрбум ам.доллар
- Үйлчилгээний дансны алдагдал: 1.0 тэрбум ам.доллар
- Анхдагч орлогын дансны алдагдал: 1.1 тэрбум ам.доллар
Энэхүү сайжралд барааны худалдааны тэнцэл голлон нөлөөлсөн бөгөөд барааны дансны ашиг 2.4 тэрбум ам.долларт хүрч, өмнөх оны мөн үеэс 9 дахин өссөн байна. Экспорт 68.3%-иар өсөж 4.8 тэрбум ам.долларт хүрсэн бол импорт 7.8%-иар буурч 2.4 тэрбум ам.доллар болсон нь гадаад худалдааны илүүдлийг огцом нэмэгдүүлжээ. Харин үйлчилгээ болон орлогын дансанд дарамт үргэлжилсэн хэвээр байна. Үйлчилгээний данс 1.0 тэрбум ам.долларын алдагдалтай гарч, алдагдал өмнөх оны мөн үеэс 26.7%-иар өссөн бол анхдагч орлогын дансны алдагдал 1.1 тэрбум ам.долларт хүрч, 2 дахин нэмэгджээ. Үүнд гадаад хөрөнгө оруулагчдад төлөх ашиг болон хүүгийн төлбөр өссөн нь голлон нөлөөлсөн байна.
Санхүүгийн дансны хувьд 2026 оны эхний улиралд 85.8 сая ам.долларын алдагдалтай гарсан бөгөөд бусад хөрөнгө оруулалтын урсгалын алдагдал өссөн нь үүнд нөлөөлжээ. Гэсэн хэдий ч шууд хөрөнгө оруулалтын цэвэр урсгал өмнөх оны мөн үеэс 2.4 дахин өсөж, гадаадын хөрөнгө оруулалтын идэвх тодорхой хэмжээнд хадгалагдсан байна.
Эрсдэл дагуулж буй хүчин зүйлс:
- Үйлчилгээний импорт өндөр хэвээр байна
- Гадагш чиглэсэн ашиг, ногдол ашиг, хүүгийн төлбөрийн нэмэгдэл
- Санхүүгийн данс алдагдалтай хэвээр байна
- Экспорт уул уурхай, түүхий эдээс өндөр хамааралтай
Монгол Улсын төлбөрийн тэнцэл 2026 оны эхний улиралд мэдэгдэхүйц сайжирсан ч өсөлт нь голчлон түүхий эдийн экспорт болон импортын бууралтаас шалтгаалсан хэвээр байна. Үйлчилгээний алдагдал болон орлогын гадагшлах урсгал өндөр түвшинд хадгалагдаж байгаа нь эдийн засгийн бүтцийн эмзэг байдлыг үргэлжлүүлэн харуулж байна.
ГАДААД ХУДАЛДААНЫ НӨХЦӨЛ САЙЖИРЧ, ЭКСПОРТЫН ҮНИЙН ӨСӨЛТ ДАВАМГАЙЛЛАА
Үндэсний Статистикийн Хорооны мэдээлснээр Монгол Улсын гадаад худалдааны нөхцөлийн индекс 2026 оны 3-р сард 97.1 болж, өмнөх оны мөн үеэс 19.3%-иар өссөн байна. Энэ нь экспортын үнийн өсөлт импортын үнээс илүү хурдацтай өссөнийг илтгэж байгаа бөгөөд Монгол Улсын худалдааны нөхцөл харьцангуй сайжирсныг харуулж байна.
Гол үзүүлэлтүүд:
- Гадаад худалдааны нөхцөлийн индекс: 97.1
- Өмнөх оны мөн үеэс: +19.3%
- Өмнөх сараас: +0.8%
- Экспортын үнийн индекс: 100.4
- Импортын үнийн индекс: 103.4
Экспортын үнийн индекс өмнөх оны мөн үеэс 16.3%-иар өссөн нь алт болон зэсийн үнийн өсөлттэй холбоотой байв. Тухайлбал:
- Алтны үнэ: +86.2%
- Зэсийн үнэ: +56.7%
Харин импортын үнийн индекс өмнөх оны мөн үеэс 2.5%-иар буурсан нь импортын өртгийн дарамт тодорхой хэмжээнд саарч байгааг илтгэж байна. Үүний үр дүнд экспортын орлогын худалдан авах чадвар сайжирч, гадаад худалдааны нөхцөлд эерэг өөрчлөлт ажиглагджээ. Түүхий эдийн өндөр үнэ, ялангуяа алт болон зэсийн үнийн өсөлт нь Монгол Улсын экспортын орлогыг нэмэгдүүлж, гадаад валютын урсгалыг сайжруулах суурь нөхцөлийг бүрдүүлж байна. Энэ нь төлбөрийн тэнцэл, валютын нөөц болон төгрөгийн ханшид богино хугацаанд эерэг дэмжлэг үзүүлэх боломжтой. Мөн гадаад худалдааны нөхцөлийн индекс 100-аас доогуур түвшинд хадгалагдаж байгаа нь экспортын үнэ сайжирсан ч импортын өртөгтэй харьцуулахад урт хугацааны тэнцвэрт түвшинд хараахан хүрээгүй байгааг харуулж байна.
Монгол Улсын гадаад худалдааны нөхцөл 2026 оны эхний улиралд мэдэгдэхүйц сайжирсан ч энэхүү өсөлт нь голчлон алт, зэс зэрэг түүхий эдийн үнийн өсөлтөөс хамаарсан хэвээр байна. Иймээс дэлхийн түүхий эдийн үнийн хэлбэлзэл цаашид Монголын экспортын орлого болон гадаад секторын тогтвортой байдалд гол нөлөө үзүүлэх хүчин зүйл хэвээр байх төлөвтэй байна.
ЗАСГИЙН ГАЗАР ГАДААД ЗЭЭЛИЙН ҮР АШГИЙГ НЭМЭГДҮҮЛЖ, ТАТВАРЫН АЧААЛЛЫГ БУУРУУЛАХ ӨӨРЧЛӨЛТҮҮД ТАНИЛЦУУЛЛАА
УИХ дахь МАН-ын бүлгийн хуралдаанаар Сангийн сайд З.Мэндсайхан гадаад зээлийн өнөөгийн байдал, ашиглалт болон татварын багц хуулийн өөрчлөлтийн талаар мэдээлэл хийлээ. Өнгөрсөн оны байдлаар Засгийн газрын гадаад зээл 35.4 их наяд төгрөгт хүрч, ДНБ-ий 39.4%-тай тэнцэж байгаа нь Монгол Улсын төсөв, хөрөнгө оруулалтын бодлогод гадаад санхүүжилтийн үүрэг өндөр хэвээр байгааг харуулж байна.
Гадаад зээлийн санхүүжилтийг салбараар нь авч үзвэл:
- 26% – Зам тээврийн салбар
- 22% – Улаанбаатар хотын дэд бүтэц, орон сууц
- 14% – Ус хангамж, эрүүл ахуй, эрүүл мэнд
- 11% – Эрчим хүч
- 9% – Боловсрол, онцгой байдал
- 18% – Бусад салбар
Засгийн газрын зүгээс цаашид гадаад зээлийг эдийн засаг, нийгмийн өгөөж өндөр төслүүдэд төвлөрүүлж, үр ашиггүй зардлыг бууруулах, төсвийн сахилга батыг чангатгах чиглэл баримтална гэдгээ мэдэгдлээ. Мөн Төсвийн тухай хуулийн хүрээнд жил бүр бага дүнгээр зээлийн ашиглалт баталж ирсэн нь төслүүдийн хэрэгжилтийг дунджаар 5–10 жилээр хойшлуулах, улмаар зээлийн үйлчилгээний төлбөр болон нийт өртөг өсөх эрсдэл үүсгэж байгааг онцолсон байна. Үүнтэй холбоотойгоор гадаад зээлийн ашиглалт, үр ашгийг нэмэгдүүлэх тухай хуулийн төслийг яаралтай горимоор өргөн барихаар төлөвлөжээ.
Үүний зэрэгцээ татварын хуулийн өөрчлөлтүүдийг танилцуулсан бөгөөд гол зорилго нь иргэн, аж ахуйн нэгжийн татварын ачааллыг бууруулах, жижиг, дунд бизнесийг дэмжихэд чиглэж байна.
Мөн татварын өртэй аж ахуйн нэгжийн дансыг бүрэн царцаадаг зохицуулалтыг өөрчилж, орж ирэх мөнгөн урсгалын 20%-ийг ашиглах боломж үлдээх, алдангийн дээд хэмжээг 50%-иар хязгаарлах, тайлан залруулах хугацааг уртасгах зэрэг бизнесийн орчныг уян хатан болгох зохицуулалтууд багтжээ.
Татварын өөрчлөлтийн гол саналуудаас:
- Жилийн борлуулалтын орлого нь 1 тэрбум төгрөгөөс доош хувиараа бизнес эрхлэгчдэд 1%-ийн татвар ногдуулах
- Иргэн өөрийн өмчилсөн орон сууцаа борлуулсан тохиолдолд үл хөдлөх хөрөнгийн татвараас чөлөөлөх
- 6–10 тэрбум төгрөгийн ашигтай аж ахуйн нэгжүүдэд 15%-ийн шинэ шатлал бий болгох
- 2.5 тэрбум төгрөг хүртэлх орлоготой 180 мянга орчим ЖДҮ-ийн татварыг 1% болгон бууруулах
- НӨАТ суутган төлөгчийн босгыг 50 саяас 400 сая төгрөг болгон нэмэгдүүлэх
- IT болон виртуал бүсийн компаниудад татварын хөнгөлөлт үзүүлэх
Засгийн газрын танилцуулсан өөрчлөлтүүд нь нэг талаас гадаад зээлийн үр ашиг, төсвийн сахилга батыг сайжруулах, нөгөө талаас хувийн хэвшил, жижиг дунд бизнесийн татварын дарамтыг бууруулах замаар эдийн засгийн идэвхжлийг дэмжих зорилготой байна. Гадаад өрийн түвшин өндөр хэвээр байгаа нөхцөлд зээлийн өгөөж, төсвийн тогтвортой байдал цаашид зах зээлийн гол анхаарах хүчин зүйл хэвээр байх төлөвтэй байна.
