Канад улс стратегийн ач холбогдолтой ашигт малтмалын салбарт АНУ-тай хамтран ажиллах бодлогоосоо аажмаар татгалзаж эхлэх боллоо. Улмаар дотооддоо боловсруулах үйлдвэр, эрчим хүчний дэд бүтэц болон бусад холбоотонтой хамтын ажиллагаагаа нэмэгдүүлэхээр зорьж байна.
Гэхдээ энэ нь АНУ руу нийлүүлж буй ашигт малтмал, эрчим хүчний экспортыг шууд зогсооно гэсэн үг биш юм. Харин Канад улс цаашид шинэ уурхай, боловсруулах үйлдвэр, эрчим хүчний төслүүдээ зөвхөн АНУ-ын зах зээлд түшиглэхгүй байхыг зорьж байна.
Канадын ерөнхий сайд Марк Карни өмнө нь эрчим хүч, чухал ашигт малтмалыг АНУ-тай хийж буй худалдааны хэлэлцээнд “хөшүүрэг” болгон ашиглахгүй гэж мэдэгдэж байсан. Харин хоёр орны худалдааны маргаан хурцадсаны дараа Канад улс өөрийн нөөц, эрчим хүч болон дэд бүтцийг стратегийн давуу тал болгон ашиглах боломжтойг онцлох болсон байна.
Үүний нэг жишээ нь Бритиш Колумби мужид хэрэгжиж буй “North Coast Transmission Line” цахилгаан дамжуулах шугамын төсөл юм. Төслийн эхний шатанд 165 км урт, 500 киловольтын цахилгаан дамжуулах шугам барьж, тус мужийн баруун хойд хэсэгт цахилгаан хангамжийг нэмэгдүүлэхээр төлөвлөжээ.
Энэ шугам нь шинэ уурхай, ашигт малтмал боловсруулах үйлдвэр болон бусад үйлдвэрлэлийн төслүүдийг эрчим хүчээр хангах юм. Эхний шатны ажил 2030 онд ашиглалтад орохоор төлөвлөгдөж байгаа бол хоёр дахь шат 2032 онд дуусах төлөвтэй байна.
Канадын засгийн газар уг төслийн эхний хоёр үе шатанд 3.9 тэрбум канад долларын хөрөнгө оруулахаар болжээ. Төслийн хүрээнд ойролцоогоор 10 мянган ажлын байр бий болгож, эдийн засгийн үйл ажиллагааг 10 тэрбум канад доллараар нэмэгдүүлэх боломжтой гэж тооцож байна.
АНУ КАНАДЫН ЭРЧИМ ХҮЧ, ТҮҮХИЙ ЭДЭЭС ИХЭЭХЭН ХАМААРАЛТАЙ
Канад улс АНУ-ын эрчим хүчний зах зээлийн чухал нийлүүлэгч хэвээр байна. 2025 онд АНУ-ын импортолсон цахилгаан эрчим хүчний 81.3 хувийг Канад нийлүүлжээ. Мөн АНУ-ын импортолсон түүхий газрын тосны 63.4 хувь, байгалийн хийн бараг бүх импорт Канадын нийлүүлэлт байв.
Чухал ашигт малтмалын хувьд ч хоёр улсын эдийн засаг нягт холбоотой. Канадын жагсаалтад зэс, никель, литий, графит, газрын ховор элемент, уран, цайр зэрэг 34 төрлийн ашигт малтмал багтдаг. Эдгээр нь батарей, цахилгаан сүлжээ, хагас дамжуулагч, батлан хамгаалах үйлдвэрлэл зэрэг олон салбарт ашиглагддаг.
Гэсэн хэдий ч Канад улс эдгээр нөөцөө цаашид зөвхөн АНУ-ын зах зээлд нийлүүлэх бус, дотооддоо боловсруулах болон өөр улс орнуудад нийлүүлэх боломжоо нэмэгдүүлэхийг зорьж байна.
БУСАД ХОЛБООТОНТОЙ ХАМТЫН АЖИЛЛАГААГАА ӨРГӨЖҮҮЛНЭ
Канад улс Австрали, Япон, Европын холбоо зэрэг орнуудтай чухал ашигт малтмалын чиглэлээр хамтын ажиллагаагаа эрчимжүүлж байна.
Канад 2025 онд Их долоогийн бүлгийг даргалж байхдаа чухал ашигт малтмалын үйлдвэрлэлийн холбоо байгуулах санаачилга гаргасан. Улмаар энэ онд 12 холбоотон улстай хамтарсан, нийт 12.1 тэрбум канад долларын хөрөнгө оруулалттай 30 төсөл, түншлэлийг зарласан байна.
Мөн Их долоогийн орнууд 2030 он гэхэд газрын ховор элемент болон байнгын соронзон материалын нийлүүлэлтэд аль нэг улс орноос хэт хамаарах байдлыг бууруулахаар тохиролцжээ.
Канад улс одоо ашигт малтмал олборлохоос гадна тэдгээрийг боловсруулах, нөөц бүрдүүлэх, холбоотон орнуудтай урт хугацааны нийлүүлэлтийн гэрээ байгуулахад анхаарч байна.
ХУДАЛДААНЫ МАРГААН БОДЛОГЫГ ӨӨРЧИЛЖЭЭ
Канад, АНУ-ын худалдааны хэлэлцээ наймдугаар сарын 21-нд үр дүнд хүрэлгүй зогссоны дараа хоёр орны харилцаа улам хурцадсан байна. Үүний дараа АНУ Канадын ойролцоогоор 20 тэрбум ам.долларын бараанд 50 хувийн тариф тогтоожээ. Үүнд дарс, тавилга, сүүн бүтээгдэхүүн, хувцас, хоккейн хэрэгсэл зэрэг олон төрлийн бараа багтсан байна.
Канад улс үүний хариуд АНУ-ын зарим бараанд нэмэлт татвар ногдуулахаар төлөвлөжээ.
Хэдийгээр Канадын экспортын дийлэнх хэсэг АНУ-ын зах зээлд чиглэдэг хэвээр байгаа ч Оттава цаашид нэг зах зээлээс хэт хамаарахгүй байх бодлого баримталж байна.
КАНАДЫН ЗОРИЛГО БОЛ ЭКСПОРТЫГ ЗОГСООХ БУС СОНГОЛТОО НЭМЭГДҮҮЛЭХ
Канадын шинэ бодлого нь АНУ руу ашигт малтмал, цахилгаан нийлүүлэхээ зогсоох тухай биш юм. Харин цаашид шинээр ашиглалтад орох уурхай, боловсруулах үйлдвэр, эрчим хүчний төслүүдээ АНУ-ын эрэлтээс бүрэн хамааралтай болгохгүй байх зорилготой.
Канад улс дотоодын боловсруулах үйлдвэрлэлээ хөгжүүлж, эрчим хүчний шинэ дэд бүтэц байгуулж, бусад холбоотон орнуудтай урт хугацааны гэрээ байгуулах замаар зах зээлийн сонголтоо нэмэгдүүлэхийг зорьж байна.
Ингэснээр Канад улс АНУ-ыг чухал худалдааны түнш хэвээр хадгалах боловч шинэ төслүүдийнхээ цорын ганц зах зээл гэж үзэхгүй байх боломжтой болно. Өөрөөр хэлбэл, Оттавагийн ашигт малтмалын шинэ бодлогын гол зорилго нь экспортыг хаах бус, илүү олон сонголттой болох явдал юм.