Япон улс тагнуулын мэдээлэл цуглуулах чадавхаа бэхжүүлэх зорилгоор Лхагва гаригт (2026.05.27) үндэсний тагнуулын товчоо байгуулах хууль баталжээ. Гэвч энэ алхам нь хувийн нууцтай холбоотой асуудлыг хөндсөн байна. Учир нь засгийн газар мэдээлэл авах болон хүмүүсийн хувийн нууцыг хүндэтгэх тал дээр нямбай тэнцвэртэй байх ёстой.
ТАГНУУЛЫН ТОВЧОО ЭНЭ ЗУН БАЙГУУЛАГДАЖ МАГАДГҮЙ
Дээд танхимын Лхагва гаригт болсон нэгдсэн хуралдаанаар уг хуулийн төслийг олонхын саналаар баталжээ. Шинэ хуулийн дагуу тагнуулын товчоо нь яам, агентлагуудаас мэдээлэл цуглуулж, дүн шинжилгээ хийх эрхтэй болно. Мөн Засгийн газрын дэргэд Үндэсний тагнуулын зөвлөл байгуулагдана.
Тус зөвлөлийг ерөнхий сайд тэргүүлж, засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын дарга, гадаад хэргийн сайд зэрэг холбогдох сайд нар гишүүнээр оролцоно.
Японы засгийн газар улсын ашиг сонирхол болон иргэдийн аюулгүй байдлыг хамгаалахын тулд тагнуулын чадавхаа бэхжүүлэх нь яаралтай хэрэгтэй гэж үзэж байна. Энэ нь улс орнуудын хооронд худал мэдээлэл тараах зэрэг мэдээллийн дайн улам идэвхтэй болж буйтай холбоотой юм. Засгийн газар шинэ товчоог энэ зун байгуулахаар төлөвлөж байна.
Шинэ байгууллага нь хэдэн зуун ажилтантай байх бөгөөд одоогийн засгийн газрын тагнуул, судалгааны албыг орлох юм. Мөн парламентын хоёр танхимын хороод нэмэлт тогтоол баталж, иргэдийн хувийн мэдээлэл болон нууцлалыг шаардлагагүйгээр зөрчихгүй байхыг онцолжээ. Түүнчлэн улс төрийн төвийг сахисан байдлыг алдагдуулах аргаар мэдээлэл цуглуулах ёсгүй гэж заасан байна.
ХУВИЙН НУУЦТАЙ ХОЛБООТОЙ САНАА ЗОВНИЛ
Мэргэжилтнүүдийн хэлснээр тагнуулын ажиллагаа болон хувийн нууц нь салшгүй холбоотой, нэг зоосны хоёр талтай адил зүйл юм. Үүний улмаас шинэ хуулийн төсөл олон нийтийн санаа зовнилыг төрүүлж, парламентын ордны орчимд жагсаал цуглаан болсон байна. Жагсагчид “Бидний эрх чөлөөг хязгаарлах хууль хэрэггүй” гэж мэдэгджээ. Дээд танхимын санал хураалтын өмнө Үндсэн хуулийн Ардчилсан Намын гишүүн Оники Макото уг хуулийн төслийг эсэргүүцэн үг хэлсэн байна.
Тэрбээр тагнуулын эрх мэдэл нь маш хүчтэй хэрэгсэл бөгөөд буруугаар ашиглавал иргэдийн эрхийг шударга бусаар зөрчиж болзошгүй гэж хэлжээ.
Мөн тэрбээр уг хууль нь хувийн мэдээлэл болон нууцлалд шаардлагагүйгээр халдах асуудлыг хангалттай авч үзээгүй атлаа засгийн газрын эрх мэдлийг ардчилсан хяналтгүйгээр нэмэгдүүлж байгаа гэж буруутгажээ. Мөн ноцтой дутагдалтай гэж мэдэгдсэн байна. Японы ерөнхий сайд Такаичи Санаэ “Чадавхаа сайжруулснаар засгийн газар иргэдийн аюулгүй байдал, тайван амгалан байдлыг болон улсын ашиг сонирхлыг хамгаалах боломжтой болно” гэж хэлжээ. Тэрбээр мөн парламентын хэлэлцүүлгийн үеэр хувийн нууцтай холбоотой санаа зовнил гарсан ч шинэ хууль нь төрийн байгууллагуудын хамтын ажиллагааг зохицуулах зорилготой бөгөөд ийм эрсдэлийг нэмэгдүүлэх зорилгогүй гэж тайлбарласан байна.
ХАТУУ ХЯНАЛТ ХЭРЭГТЭЙГ АНХААРУУЛАВ
Хүний эрхийн чиглэлээр мэргэшсэн нэгэн шинжээч шинэ тагнуулын товчоо өргөн эрх мэдэлтэй байх тул үүнийг хянах хүчтэй механизм мөн адил хэрэгтэй гэж үзэж байна. Өмгөөлөгч Кайдо Юичи “Төлөвлөж буй тагнуулын байгууллага нь сайд нараас мэдээлэл цуглуулах өргөн эрх мэдэлтэй болно” гэж анхааруулжээ. Тэрбээр засгийн газар зөвхөн парламентдаа тайлагнаж, ил тод байх төдийгүй хараат бус хяналтын байгууллага байгуулах ёстой гэж хэлсэн байна. Мөн Герман болон Нидерланд улсын жишээг дурджээ.
Кайдо хэлэхдээ, ийм гуравдагч талын байгууллага тагнуулын байгууллагын үйл ажиллагаа болон гарч буй асуудлуудыг хянаж, ямар сайжруулалт хийснийг олон нийтэд мэдээлснээр иргэдийн итгэлийг нэмэгдүүлэхэд тусална гэжээ. Тэрбээр мөн ийм тогтолцоо байхгүй бол иргэдийн үл итгэх байдал үргэлжилж болзошгүй гэж нэмж хэлсэн байна. Эрх мэдлээ урвуулан ашиглах болон хүний эрх зөрчихөөс сэргийлэхийн тулд байгууллагыг хянаж байх тогтолцоо хэрэгтэй гэж тэр үзжээ.
ЦААШИД ЮУ БОЛОХ ВЭ
Засгийн газрын албаныхан тагнуулын мэдээлэл цуглуулах дараагийн үе шатны талаар аль хэдийн ярилцаж эхэлжээ. Үүнд “тагнуулын цайз” гэж нэрлэгдэж буй томоохон тагнуулын төв байгуулах асуудал багтаж байна. Эрх баригч Либерал ардчилсан нам болон Японы инновацын нам хоорондын хамтарсан тохиролцоонд гадаадаас тагнуулын мэдээлэл цуглуулах байгууллага байгуулахыг дэмжсэн байна. Мөн энэхүү тохиролцоонд тагнуул болон нөлөөллийн ажиллагаатай тэмцэх хууль боловсруулах асуудал багтжээ.
Либерал Ардчилсан Намын бодлогын дарга Кобаяши Такаюүки “Япон улс гадаадаас тагнуулын мэдээлэл цуглуулах чадвараа сайжруулж, нууц мэдээллээ хамгаалах шаардлагатай” гэж мэдэгджээ.
Тэрбээр мөн худал мэдээлэл болон олон нийтийн санаа бодол, төрийн бодлого боловсруулах үйл явцад нөлөөлөх оролдлоготой тэмцэх илүү хүчтэй арга хэмжээ хэрэгтэй гэж хэлсэн байна. Ийм асуудал нь гадаад болон дотоод эх сурвалжаас аль алинаас нь үүсч болзошгүй гэж тэр нэмж хэлжээ. Кобаяши мөн “Хэрэв энэ байгууллага зөвхөн нэр төдий байвал ажиллаж чадахгүй” гэж онцолсон байна.