Далайн биологийн олон янз байдлыг хамгаалах, тогтвортой ашиглах тухай хэлэлцээр нь далайг бохирдуулагчдад хариуцлага тооцож, болзошгүй маргааныг шийдвэрлэх механизмыг бий болгосон. Дэлхийн далайг хамгаалах түүхэн гэрээ хүчин төгөлдөр боллоо Уур амьсгал ба орчин
1-р сарын 17-нд түүхэн баримт бичиг хүчин төгөлдөр болсон – Үндэсний эрх мэдлээс гадуурх бүс нутагт далайн биологийн олон янз байдлыг хамгаалах, тогтвортой ашиглах тухай хэлэлцээр. 2023 оны зургадугаар сард батлагдсан бөгөөд түүнээс хойш 145 улс гарын үсэг зурж, 80 гаруй улс албан ёсоор соёрхон баталжээ.
НҮБ-ын Далайн эрх зүйн конвенцид тусгагдсан зарчмуудад үндэслэн энэхүү гэрээ нь дэлхийн далай тэнгисийн гуравны хоёрыг хамгаалах эрх зүйн орчныг ихээхэн бэхжүүлсэн. Тодруулбал, далай тэнгис, түүний нөөц баялгийг хөгжүүлэхэд олон улсын болон институци хоорондын хамтын ажиллагааны шаардлагатай хүрээг бий болгодог.
Энэхүү хэлэлцээрийг үр дүнтэй, цаг тухайд нь хэрэгжүүлэх нь далайтай холбоотой Тогтвортой хөгжлийн зорилтууд болон Кунмин-Монреалийн дэлхийн биологийн олон янз байдлын тогтолцоог хэрэгжүүлэхэд чухал хувь нэмэр оруулна.
Далай хамгаалалт хэрэгтэй
Химийн хорт бодис, олон сая тонн хуванцар хог хаягдал нь далайн эргийн экосистемд автаж, загас, далайн яст мэлхий, далайн шувууд, хөхтөн амьтдыг устгаж, ноцтойгоор хохироож байна. Үүнээс гадна аюултай тоосонцор нь хүмүүсийн идэж буй хоолонд ордог.
2021 онд дэлхийн далайд 17 сая гаруй тонн хуванцар орж ирсэн нь далайн хог хаягдлын 85 хувийг эзэлж байна. Энэ үзүүлэлт жил бүр хоёр, гурав дахин өсөх хандлагатай байна. Хэрэв ямар нэг арга хэмжээ авахгүй бол 2050 он гэхэд далайд загаснаас ч илүү хуванцар байж болзошгүй.
Энэхүү гэрээ нь далайг бохирдуулагчдад хариуцлага тооцож, болзошгүй маргааныг шийдвэрлэх механизмыг бий болгосон. Баримт бичгийн заалтын дагуу, өөрийн улсын харъяаллаас гадуур усан дээр хийхээр төлөвлөж буй аливаа үйл ажиллагаанд талууд өөрсдийн үйл ажиллагааны байгаль орчинд үзүүлж болзошгүй нөлөөллийг үнэлэх шаардлагатай.
Эрдэмтэд өнөөг хүртэл бараг 200 мянган төрлийн далайн организмыг илрүүлсэн гэж тооцоолж байгаа ч бодит тоо үүнээс хамаагүй өндөр байж магадгүй юм. Хүн төрөлхтөн Сарны тухай далайн гүнээс илүү мэддэг гэдгийг НҮБ-ын Байгаль орчны хөтөлбөрийн мэргэжилтнүүд тэмдэглэжээ. Энэхүү гэрээ нь далай тэнгисийн усыг судлах олон улсын хамтын ажиллагааг дэмжих зорилготой юм.