XI удаагийн Дорнын эдийн засгийн форумын үеэр Монгол Улстай хийх тусгай бизнес хэлэлцүүлэг төлөвлөгджээ. Владивостокийн уулзалт хоёр талын худалдаа өсөж, Монгол Улс, ЕАЭЗХ-ны худалдааны шинэ хэлэлцээр хүчин төгөлдөр болсон үед зохион байгуулагдана.
2026 оны есдүгээр сарын 1–4-нд Владивосток хотын Русский арал дахь Алс Дорнодын Холбооны Их Сургуулийн кампуст XI удаагийн Дорнын эдийн засгийн форум болно (ВЭФ-2026). ВЭФ-2026-гийн гол сэдэв нь «Алс Дорнод — иргэдийн сайн сайхны төлөөх хөгжил» юм.
Нийтлэгдсэн форумын бизнесийн хөтөлбөрт Алс Дорнодод амьдрах, ажиллах нөхцөл; хувийн хөрөнгө оруулалт татах; олон улсын хамтын ажиллагаа; шинэ технологи; логистик ба дэд бүтэц гэсэн таван чиглэлийн 70 гаруй хуралдаан багтжээ. Монголын уншигчдын хувьд зохион байгуулагчид Монголын бизнес эрхлэгчидтэй хийх тусгай хэлэлцүүлгийг төлөвлөсөн нь онцгой ач холбогдолтой.
Владивосток Монгол Улсад яагаад чухал вэ?
Далайд гарцгүй Монгол Улсын хувьд ВЭФ нь зөвхөн томоохон олон улсын хурал биш. Энэ форум Оросын төрийн байгууллага, төмөр зам, эрчим хүчний компаниуд, хөрөнгө оруулагчид болон Алс Дорнодын бүс нутгийн удирдлагуудтай Номхон далайн боомтуудад хүрэх боломж, төмөр зам ба хилийн боомтын нэвтрүүлэх хүчин чадал, хамтарсан үйлдвэрлэл, эрчим хүчний төслүүдийг нэг дор хэлэлцэх боломж олгодог.
Оросын тал ч Монголтой хийх худалдааг өсгөх, Орос — Монгол — Хятадыг холбосон хуурай замын маршрутыг хөгжүүлэх сонирхолтой. Иймээс хоёр улсын ашиг сонирхол юуны өмнө логистик, эрчим хүч, хөдөө аж ахуй, түүхий эд боловсруулах үйлдвэрлэл, аялал жуулчлал, хил орчмын хамтын ажиллагаанд огтлолцож байна.
Монгол Улсын Ерөнхий сайд Ням-Осорын Учрал ВЭФ-2026-д оролцоно
Москва хотноо ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн зөвлөх, Дорнын эдийн засгийн форумын Зохион байгуулах хорооны хариуцлагатай нарийн бичгийн дарга Антон Кобяков Монгол Улсаас ОХУ-д суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд Дуламсүрэнгийн Даваатай уулзлаа. Талууд хоёр улсын олон салбарын хамтын ажиллагаа болон олон улсын томоохон бизнесийн арга хэмжээний хүрээнд үр дүнтэй яриа хэлэлцээг хөгжүүлэх асуудлыг хэлэлцэв.
«Орос, Монголын эдийн засаг, хүмүүнлэгийн харилцаа тууштай өргөжин хөгжиж байна. Монголын тал төрөл бүрийн форумын үйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцдог бөгөөд эдгээр арга хэмжээ нь хоёр улсын яриа хэлэлцээг хөгжүүлэх үр дүнтэй механизм болж байна. Удахгүй болох Дорнын эдийн засгийн форум нь хоёр орны харилцааг чанарын шинэ түвшинд гаргаж, тээвэр, эрчим хүч, аж үйлдвэрийн салбарт олон улсын томоохон төслүүдийг хэрэгжүүлэх таатай нөхцөлийг бүрдүүлнэ гэдэгт итгэлтэй байна» хэмээн Антон Кобяков онцоллоо.
Уулзалтын үеэр Дорнын эдийн засгийн форум-2026-д оролцох Монгол Улсын төлөөлөгчдийн бүрэлдэхүүн болон хамтын ажиллагааны боломжит хэлбэрүүдийг мөн хэлэлцэв.
«Удахгүй болох Дорнын эдийн засгийн форумд оролцох Монгол Улсын төлөөлөгчдийг Ерөнхий сайд Ням-Осорын Учрал тэргүүлнэ. Төлөөлөгчдийн бүрэлдэхүүнд яам, агентлагийн удирдлагууд болон бизнесийн салбарын төлөөлөл багтана. Орос, Монголын харилцаа, хамтын ажиллагааг бэхжүүлэхэд тус форумын олгож буй өргөн боломжийг бид өндрөөр үнэлдэг» хэмээн Дуламсүрэнгийн Даваа тэмдэглэлээ.
Талууд Монголын төлөөлөгчдийг Дорнын эдийн засгийн форумын бизнес, соёлын хөтөлбөрт оролцуулах, мөн хоёр улсын албаны хүмүүс болон бизнес эрхлэгчдийн оролцоотой «Орос–Монгол» бизнесийн яриа хэлэлцээг зохион байгуулах боломжийг авч үзэв.
Дорнын эдийн засгийн форум есдүгээр сарын 1–4-ний өдрүүдэд Владивосток хот дахь Алс Дорнодын Холбооны Их Сургуулийн кампуст болно. Форумыг ОХУ-ын Засгийн газрын дэмжлэгтэйгээр «Росконгресс» сан зохион байгуулна.
Монгол–Оросын бизнесийн яриа хэлэлцээ
Монгол Улс, ОХУ-ын уламжлалт найрсаг, холбоотны харилцаа сүүлийн жилүүдэд чанарын шинэ түвшинд гарч, эдийн засгийн хамтын ажиллагааны тогтвортой суурь бүрдээд байна.
Харьцангуй богино боловч идэвхтэй өрнөсөн энэ хугацаанд талууд олон улсын эрх зүйн бат бөх сууриа хадгалаад зогсохгүй дэлхийн эдийн засаг хэсэгчлэн хуваагдаж буй өнөөгийн амаргүй нөхцөл байдалд нийцүүлэн шинэчилж чадсан юм.
Өнгөрсөн онд Евразийн эдийн засгийн холбоо болон Монгол Улсын хооронд байгуулсан Худалдааны түр хэлэлцээр хүчин төгөлдөр болж, бүс нутаг хоорондын хамтын ажиллагааг 2030 он хүртэл хөгжүүлэх хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхээр тохиролцсон. Энэхүү хамтын ажиллагаа нь ОХУ-ын Алс Дорнодын бүс нутгуудад шууд хамааралтай.
Оросын Алс Дорнодын бүс нутгууд Монгол Улстай эрх тэгш, харилцан ашигтай хамтын ажиллагааг тууштай хөгжүүлэх сонирхолтой байна. Газрын хэвлийн баялгийг үр ашигтай ашиглах, эрчим хүч, тээвэр, логистик, хүний нөөцийн хангамжийг сайжруулах, жижиг, дунд бизнесийг хөгжүүлэх зэрэг асуудал нь Монгол Улс болон Оросын Алс Дорнодын бүс нутгуудын хувьд адилхан чухал ач холбогдолтой юм.
Форум Монгол-Оросын харилцаанд өнөөг хүртэл юу өгсөн бэ?
Монгол Улс ВЭФ-д төр, засгийн өндөр түвшинд олон жил оролцож ирсэн. 2018 оны форумын онцлох үр дүнгийн нэг нь Монгол — Орос — Хятадын эдийн засгийн коридорыг урагшлуулах хамтарсан механизм байгуулах тухай харилцан ойлголцлын санамж бичиг байв. Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Халтмаагийн Баттулга үүнийг олон жил үргэлжилсэн хэлэлцүүлгээс гурван талт хамтын ажиллагааны бодит механизм руу шилжсэн алхам гэж үнэлсэн. Тус форумын үеэр Владивостокийн боомтыг ашиглах, Монголын хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүнийг экспортлох, бүс нутгийн эрчим хүчний сүлжээ байгуулах асуудлыг мөн хэлэлцсэн тухай Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газар мэдээлж байв.
2022 онд Монгол Улсын Ерөнхий сайд Лувсаннамсрайн Оюун-Эрдэнэ ВЭФ-ын нэгдсэн хуралдаанд «Алсын хараа-2050» урт хугацааны хөгжлийн бодлого болон «Шинэ сэргэлтийн бодлого»-ыг танилцуулсан. Тухайн үед Монголын тал гурван улсыг Монголын нутаг дэвсгэрээр илүү нягт холбох зүүн босоо төмөр замын шугамын талаар «Оросын төмөр зам» НХН (РЖД)-тай хэлэлцэж буйгаа, мөн эрчим хүчний объектуудыг шинэчлэх чиглэлээр Оростой хамтран ажиллаж байгаагаа мэдээлсэн. Нэгдсэн хуралдааны тэмдэглэлээс харахад ВЭФ нь Монголын төслүүдийг томоохон хөрөнгө оруулагч, дэд бүтцийн компаниудад шууд танилцуулах талбар болжээ.
ВЭФ-2023-ын хүрээнд «Орос — Монгол» тусгай бизнес хэлэлцүүлэг болсон. Оролцогчид нийлүүлэлтийн өсөлтийн талаар ярихаас гадна гол тэнцвэргүй байдлыг ил тод тэмдэглэсэн: хоёр талын худалдааны эргэлтийн дийлэнхийг Оросын экспорт бүрдүүлж, Монголын барааны эзлэх хувь бага хэвээр байв. Үүний зэрэгцээ харилцан хөрөнгө оруулалтын бодит жишээг танилцуулсан. Монголын хөрөнгө оруулалттайгаар Буриад улсад жилд 35–40 сая ширхэг төмөр лааз үйлдвэрлэх үйлдвэр ажиллаж эхэлсэн бөгөөд үүнийг Монголын махан бүтээгдэхүүнийг боловсруулах, нийлүүлэхэд ч ашиглах боломжтой байв. Энэ жишээ нь хамтын ажиллагаа зөвхөн түүхий эд борлуулахад бус, хамтарсан үйлдвэрлэлийн сүлжээ бий болгоход тулгуурлаж болохыг харуулсан.
ВЭФ-2025 эрчим хүчний хэлэлцэх асуудалд шинэ түлхэц өгсөн. Монгол Улсын Ерөнхий сайд Гомбожавын Занданшатар Владивостокт ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Владимир Путинтэй хэлэлцээ хийв. Форумын үеэр «Газпром» болон Монгол Улсын Засгийн газар Улаанбаатар хотыг хийжүүлэх боломжийг судлах тухай санамж бичигт гарын үсэг зурсан. Монголын нийслэлийн хувьд энэ нь эрчим хүчний шинэ эх үүсвэрээс гадна агаарын бохирдлыг урт хугацаанд бууруулах шийдэл эрэхтэй холбоотой боломж юм.
Мөн энэ үед «Сибирийн хүч-2» хийн хоолой болон Монголын нутаг дахь «Союз Восток» хэсгийн төсөл урагшилсан. МОНЦАМЭ агентлагийн мэдээлснээр, Орос, Монгол, Хятадын тохиролцооны дараа «Газпром» болон Хятадын үндэсний газрын тосны корпораци (CNPC) хууль зүйн хувьд заавал биелүүлэх санамж бичиг байгуулжээ. Гэхдээ төслийн санхүүжилт, өмчлөлийн бүтэц, бодит хэрэгжилтийн хуваарийг эцэслэн тохирох шаардлагатай хэвээр байна. Тиймээс барилгын ажил эхэлсэн гэж үзэхэд эрт боловч Монгол Улсад транзитын орлого олох, ажлын байр нэмэх, хийн дэд бүтцэд холбогдох хэтийн боломж хадгалагдаж байна.
Монгол Улс ВЭФ-2026-г ямар боломжтой угтаж байна вэ?
Энэ удаагийн форумын өмнөх эдийн засгийн нөхцөл хэдэн жилийн өмнөхөөс илүү таатай байна. ОХУ-ын Засгийн газрын мэдээллээр, Орос-Монголын худалдааны эргэлт 2025 онд дөрвөн хувиар өсөж 2.7 тэрбум ам.долларт хүрсэн бол 2026 оны эхний улиралд өмнөх оны мөн үеэс дахин 28.3 хувиар нэмэгджээ.
Үүнээс ч чухал үйл явдал нь Монгол Улс болон Евразийн эдийн засгийн холбоо (ЕАЭЗХ)-ны хооронд байгуулсан Түр худалдааны хэлэлцээр 2026 оны долоодугаар сарын 22-нд хүчин төгөлдөр болсон явдал юм. Евразийн эдийн засгийн комиссын мэдээлснээр, талууд харилцан худалдааны эргэлтийн 90 орчим хувийг хамардаг, тал тус бүрийн 367 барааны дэд ангилалд ногдох гаалийн татварыг тэглэсэн эсвэл бууруулсан. Хэлэлцээр гурван жилийн хугацаатай бөгөөд дахин гурван жилээр автоматаар сунгах боломжтой.
Монгол Улсын хувьд энэ нь нийт худалдаагаа өсгөөд зогсохгүй илүү тэнцвэртэй болгох — Монголын бүтээгдэхүүний Орос болон Евразийн зах зээл дэх байр суурийг нэмэгдүүлэх боломж юм. Гэхдээ зөвхөн тарифын хөнгөлөлт хангалтгүй. Бодит үр дүн нь мал эмнэлэг, ариун цэврийн шаардлага, баталгаажуулалт, тээврийн зардал, хилийн боомтын ажиллагаа болон бизнес шинэ нөхцөлийг хэр хурдан ашиглахаас хамаарна. Владивостокт болох Монгол-Оросын бизнес хэлэлцүүлгийн гол сэдэв нь эдгээр асуудал байж болох юм.
Тээвэр өөр нэг тэргүүлэх чиглэл хэвээр байна. Өнгөрсөн дөрөвдүгээр сард болсон ВЭФ-ын «Новые горизонты — 2026» («Шинэ хэтийн төлөв — 2026») салбар арга хэмжээнд Орос, Хятад, Монголын 500 гаруй төлөөлөгч эрчим хүч, уул уурхайн салбар, тээвэр-логистик болон дижитал дэд бүтцийг хэлэлцсэн. Зохион байгуулагчдын мэдэгдсэнээр, Чита дахь уулзалтын үр дүнг Владивостокийн ВЭФ-ын бизнесийн хөтөлбөрт үргэлжлүүлэх ёстой. Салбар арга хэмжээний дүнгээс үзвэл гурван талт тээврийн коридор энэ удаагийн форумын мөчлөгийн гол сэдвүүдийн нэг хэдийн болсон байна.
Амжилтыг юугаар хэмжих вэ?
Монгол Улсын хувьд ВЭФ-2026-гийн үр дүнг ёслолын уулзалтын тоогоор бус, бодит тохиролцоогоор хэмжинэ: төмөр зам, хилийн дэд бүтцийг шинэчлэх хугацаа тодорхой болох уу; Алс Дорнодын боомт хүрэх шинэ маршрут нээгдэх үү; Монголын бараа нийлүүлэх гэрээ, хамтарсан боловсруулах үйлдвэрүүд бий болох уу; эрчим хүчний төслүүдийн дараагийн шат тодорхой болох уу гэдэг нь гол үзүүлэлт байна.
Ийм яриа хэлэлцээг эхлүүлэх суурь нөхцөл бүрдсэн: хоёр талын худалдаа өсөж, хөнгөлөлттэй худалдааны дэглэм хэрэгжиж эхэлсэн, Монгол Улстай хийх тусгай хэлэлцүүлэг ВЭФ-ын албан ёсны хөтөлбөрт багтсан. Хэрэв эдгээр боломжийг хариуцагч болон хэрэгжүүлэх хугацаа нь тодорхой шийдвэр болгон хувиргаж чадвал Владивостокийн форум Орос, Монголын уламжлалт сайн хөршийн харилцааг илүү орчин үеийн, харилцан ашигтай эдийн засгийн загварт шилжүүлэх дараагийн алхам болж чадна.