НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблей 10-р сарын 1-ний өдрийг Олон улсын кофены өдөр болгон зарласан. Холбогдох тогтоолыг мягмар гарагт Нью-Йорк хотноо баталлаа. Баримт бичгийг Беларусь, Киргизстан, Туркменистан, Узбекистан зэрэг олон арван улс ивээн тэтгэсэн байна.
Кофе нь хөдөө аж ахуйн чухал бүтээгдэхүүн, ард иргэдийн амьжиргааны эх үүсвэр болоод зогсохгүй, үе дамжсан нийгмийн соёлын харилцан үйлчлэлийн бэлгэдэл болсон орчин үеийн нийгмийн хөгжилд гүйцэтгэсэн үүрэг, гарал үүсэл, соёл, нийгэм, түүхийн ач холбогдлыг тогтоолоор хүлээн зөвшөөрөв.”
“Уухаас илүү”
Энэхүү баримт бичиг нь өлсгөлөнг зогсоох (SDG 2), нэн ядуурлыг бууруулах (SDG 1), эмэгтэйчүүдийг чадавхижуулах (SDG 5), зохистой хөдөлмөр, эдийн засгийн өсөлтийг дэмжих (SDG 8) зэрэг Тогтвортой хөгжлийн хэд хэдэн зорилтыг хэрэгжүүлэхэд кофены үйлдвэрлэл, боловсруулалтын хувь нэмрийг онцлон тэмдэглэсэн байна.
“Кофе бол ундаанаас илүү зүйл. Энэ нь олон сая тариачдын амьжиргааг хангаж, хөдөө орон нутгийн иргэдийг дэлхийн зах зээлтэй холбодог үр тарианаас аяга хүртэлх дэлхийн худалдааны нэг хэсэг юм” гэж Хүнс, хөдөө аж ахуйн байгууллагын захирал (FAO) хэлэв.
Мягмар гарагт баталсан тогтоолыг НҮБ-ын ХХААБ-ын бага хурлаар 2025 оны 44-р чуулганаар баталсны дараа Ерөнхий Ассамблейд өргөн мэдүүлсэн. Баримт бичгийн дагуу НҮБ-ын ХХААБ-аас Олон улсын кофены өдрийг олон улсын холбогдох байгууллагуудтай хамтран тэмдэглэхийг уриалж байна.
Кофены утга
Кофе бол манай гарагийн хамгийн алдартай ундааны нэг бөгөөд дэлхийн нэг хүнд ногдох хэрэглээ сүүлийн 10 жилд дунджаар 1.2 хувиар өссөн байна. Энэ салбар нь ойролцоогоор 25 сая фермерийг орлоготой болгож, өртгийн сүлжээний бүх үе шатанд ажлын байр бий болгодог. Нийтдээ дэлхийн кофены үйлдвэр жилд 200 тэрбум гаруй долларын орлого олдог.
Кофе нь дэлхийн хамгийн идэвхтэй арилжаалагддаг түүхий эдийн нэг хэвээр байна. 2024 онд дэлхийн үйлдвэрлэл 11 сая тонн давж, үүнээс найман сая орчим тонн кофены үрийг олон улсын зах зээлд борлуулсан байна. Тэр жил дэлхийн кофены үйлдвэрлэлийн үнэ ойролцоогоор 25 тэрбум доллар байсан бол дэлхийн кофены шошны экспорт ойролцоогоор 34 тэрбум долларт хүрсэн байна.
Орлого багатай олон орны хувьд кофены экспорт нь валютын орлогын чухал эх үүсвэр болдог. 2024 онд Этиоп улсын нийт барааны экспортын 27.9 хувийг кофе, Уганда 20.1, Бурунди 19.5 хувийг эзэлжээ. Этиоп, Угандад кофены экспортын орлого хүнсний импортын зардлаас давж, Бурундид тус улсын хүнсний импортын үнийн дүнгийн бараг 20 хувийг эзэлж байна.
2024 онд кофены хамгийн том экспортлогч нь Бразил, Вьетнам, хамгийн том импортлогч нь Европын Холбоо, Америкийн Нэгдсэн Улс байв.
Кофены салбарыг хөгжүүлж байна
НҮБ-ын ХХААБ нь кофе үйлдвэрлэдэг улс орнуудын уур амьсгалын сорилт, орон нутгийн хамтын нийгэмлэгт дасан зохицоход нь тусалж байна. Тус байгууллага нь Панам дахь хортон шавьжтай тэмцэх, уламжлалт кофены системийг хадгалах, Зүүн Африкт хөдөө аж ахуй, уур амьсгалд тэсвэртэй кофены сортуудыг хөгжүүлэх, Кубад хамтын ажиллагааны загваруудыг бэхжүүлэхэд дэмжлэг үзүүлдэг.
Үүнээс гадна дэлхийн кофены зах зээл үйлдвэрлэлийн үйл явцын ил тод байдал, тогтвортой байдлын шинэ стандартыг дагаж мөрдөхийг улам бүр шаардаж байна. НҮБ-ын ХХААБ нь Гондурас, Гватемал, Уганда зэрэг орнуудын үйлдвэрлэгчид болон засгийн газруудтай хамтран ажиллаж, мөрдөх найдвартай тогтолцоог бий болгох, үндэсний бодлогыг олон улсын тогтолцоотой уялдуулах, жижиг фермерүүдэд хөрөнгө оруулалт татахад тусалдаг.
Тус байгууллага нь тариаланчдын урт хугацааны сайн сайхны төлөө хувь нэмрээ оруулдаг. Бразил, Коста Рика, Гондурас зэрэг орнуудад Дэлхийн банк зэрэг түншүүдтэй хамтран хэрэгжүүлж буй төслүүд нь үйлдвэрлэлийн үр ашиг, фермийн орлогыг сайжруулж байна. Сальвадор улсад тус агентлаг кофены салбарыг хөгжүүлэх үндэсний иж бүрэн төлөвлөгөөг боловсруулахад дэмжлэг үзүүлжээ.
НҮБ-ын ХХААБ нь Олон улсын кофены өдрийг хамтын ажиллагаа, мэдлэг хуваалцах, хамтарсан үйл ажиллагааны платформ болгохын тулд гишүүн орнууд болон түншүүдтэйгээ үргэлжлүүлэн хамтран ажиллах болно. Санаачилгын зорилго нь үр ашигтай, хүртээмжтэй, тогтвортой, байгаль орчинд ээлтэй кофены салбарыг бий болгох явдал юм.