Шведийн химийн Нобелийн хороо 2026 оны аравдугаар сарын 7-нд энэ жилийн шагналыг Францын эрдэмтэн Анри Каган, Японы эрдэмтэн Кэнсо Соаи нарт олгохоор болсныг мэдэгдлээ.
Шагналыг тэгш бус органик нийлэгжилт дэх шугаман бус нөлөө болон өөрөө катализжих үзэгдлийг нээснийх нь төлөө олгоно. Зарлалыг Стокгольмд Шведийн Эзэн хааны Шинжлэх ухааны академийн дэргэдэх хороо хийсэн.
Хорооны мэдэгдэлд, амин хүчил зэрэг зарим молекул бие биенийхээ толин тусгал болсон хоёр хувилбараар оршдог ч амьд организмд зөвхөн нэг хэлбэр нь байдаг гэжээ. Энэ химийн тэгш бус байдал хэрхэн үүссэн нь химичдийн хувьд удаан хугацааны оньсого байсан. Каган, Соаи нар энэ асуудлыг шийдсэн тул 2026 оны химийн Нобелийн шагнал хүртэж байна. Эрдэмтэд химид толин тусгал хэлбэрийг сонгох боломжийг олгосон гэж хороо онцолжээ.
Анри Каган Парис-Сюдын их сургуульд, Кэнсо Соаи Токиогийн Шинжлэх ухааны их сургуульд ажилладаг.
Гомохираль чанар буюу биетүүд өөрсдийн толин тусгалтайгаа үл давхцах шинж чанарыг үүсгэдэг урвалыг удирдах боломжийг нээснийх нь төлөө шагнал олгожээ.
Каган 1986 онд химийн урвалыг удирдах шинэ арга нээсэн. Энэ арга хоёр толин тусгал хэлбэрийн аль нэгийг нөгөөгөөс нь өмнө боломжтой гэж үзэж байснаас хавьгүй их хэмжээгээр гарган авах боломж өгсөн.
Соаи 1995 онд гомохираль чанар үүсгэх анхны химийн урвалыг боловсруулжээ. 2003 онд тэр толин тусгалын дүрс мэт хоёр изомерийн зөвхөн нэгийг үүсгэдэг урвал танилцуулсан. Үүнээс өмнө ийм үр дүнд хүрч байгаагүй гэж мэдэгдэлд дурджээ.
Химийн салбарын Нобелийн хорооны дарга Хайнер Линке хэлэхдээ, Каган, Соаи нар химичид зуу гаруй жил тайлж чадаагүй оньсогын хариуг олсон гэжээ. Тэд гомохираль чанар хэрхэн аяндаа үүсэж болохыг тайлбарласан бөгөөд боловсруулсан урвалууд нь гайхалтай гэж тэр онцолсон.
Энэ жилийн нээлт эмийн үйлдвэрлэлд ашиглах химийн урвал боловсруулж буй химичдийн ажилд онцгой ач холбогдолтой гэж шинжээчид тэмдэглэж байна.
