Хүн бүр геополитик мэдэх албагүй. Гэхдээ монголчуудын хувьд арай өөр. Учир нь мөнхийн хоёр хөрштэй. Орос, Хятадын дунд хавчуулагдсан газар зүйн байрлал геополитикийн нэн чухал онцлогийг үүсгэдэг. Тийм болохоор монголчууд геополитик мэдэх албагүй ч мөнхийн хоёр хөрштэй гэдгээ ядаж санах учиртай.
Мэдээж маргаан дагуулдаг сэдэв. Монголчууд хятадуудад дургүй. Хойд хөршдөө дуртай тал бий ч хэт найзархах бололцоогүй, тэдэнд биднийг боох, барих өндөр ашиг сонирхол бий. Ийм ч болохоор мөнхийн хоёр хөршийг чухалчлан ярих бүрд нэг бол “Путлер”, эс бөгөөд “Хужаагийн эрлийз” нэр зүүх нь элбэг. Харин ямар хүмүүст монголчуудыг мөнхийн хөрштэй нь дайсагнуулах эрх ашиг байж болох вэ. Тэд бол ирээдүйн хувь заяанд “Путлер”, “Хужаагийн эрлийзүүд”-ээс ч хор хөнөөлтэй хүмүүс гэдгийг харин тийм нэр зүүгээд ч хамаагүй хэлж, сануулж баймаар.
“No Naadam-аас No War” луу Ковид-19 цар тахлын дараа наадам хийхгүй гэж “No Naadam” хөдөлгөөнийхөн гарч ирсэн. Талбай дээр суулт хийгээд л. Жаал морьтой улс жагсаад л. Түүнээс хойш “No” тодотгол бүхий “No War”, “No Double Standard” нэртэй хөдөлгөөн улс төрийн шинжтэй активизмд гаршсан.
Тэдний хамгийн идэвхэжсэн үе нь ОХУ Украин руу дайрснаар эхэлсэн байдаг. Украины далбаа барьсан хэсэг хүмүүс үе үе жагсаал, цуглаан хийх болсон. Үндсэн үйл ажиллагаа нь энэ гэж харагддаг. Харин заримдаа ардчилал, хүний эрх ярьдаг. Гэхдээ ярих бүрдээ үндэсний ашиг сонирхолд халтай үг хавчуулж байдаг. Нэг үгээр Украины талыг дэмжигчид гэсэн үг. Нөгөө үгээр ОХУ-ын эсрэг байр суурь баримтлагчид. Үүгээрээ ардчилалд үнэнч үзэл санаатнууд тэднийг гэнэхнээр дэмжих талтай. “No Naadam” анх наадам зохион байгуулахыг эсэргүүцэж байв. Дараа нь “No Double Standard” нэрээр жагсахдаа Засгийн газрын эсрэг дуугарч эхэлсэн. Гэхдээ бодит шалтгаангүй. Харин дуугарах бүрдээ хойд хөршийг муулах талтай.
АН-аас Д.Монголхүү оройлон оролцож, хөдөлгөөнийг анх олны анхааралд оруулж өгсөн. Харин олонд танигдсан хөдөлгөөний хэрэг чухамдаа Украины дайн дэгдсэнээр гарсан. “No War” латин үсэгт шилжих талаар ярьж, жагсаалд турхирах болов. Цар тахлаас хойш бага багаар эрчимжсээр Украин руу ОХУ дайрсны дараа “No War” хөдөлгөөний залуус санхүүжилттэй гэмээр бэлтгэгдсэн уриа лоозон барьж, олон өдөр хоног ОХУ-ын Элчин сайдын яамны гадна жагсав.
Дипломат харилцаанаас гадуур хэлбэрээр, Украинчуудад мөнгө цуглуулах санаачилга гаргасан. Гэрэл зургийн үзэсгэлэн ч нээсэн. Хэрсүү хүмүүс “No War” хөдөлгөөний лоозон, постер, гэрэл зургийн үзэсгэлэнгийн хаяг реклам зэрэг нь бэлтгэгдсэн стандартын дагуу мэт хийцтэй, “Mongolia” гэж заавал онцлон бичдэг гэж ярьдаг. Дизайн талдаа шүү дээ, хэсэг залуусын санаачилж, өөрсдөө хийж загварчилж байгаа ажил гэхээсээ тогтсон стандарттай, ханган нийлүүлэлттэй мэт харагддаг. Сүүлдээ хачин сонин юм дуугарах болсон. Жишээ нь, нэг удаа “No War” хөдөлгөөнөөс хэвлэлийн бага хурал хийхдээ “Үндэсний гашуудлын өдөр маргааш болно” гэж яриад, түүнийгээ хийгээгү.
Дараа нь нэг ярихдаа, “Кирилл үсэг гадаад ертөнцөд бидний онцлогийг илэрхийлж чаддаггүй. Гадаадууд хараад орос үсэг байна гэдэг. Тэгэхээр бид одоо латин цагаан толгойд шилжих нь зүйтэй” гэж эрс мэдэгдсэн.
Дайны үед дайны сэдвээр танигдчихаад энгийн үед бичиг үсгийн агуулгаар ярьж, кириллээс татгалзаж латинд шилжих хэрэгтэй гэж омойтсон нь тухайн үед гайхшрал төрүүлж байлаа.
“No War” хөдөлгөөнийг ид бичиг үсэг ярьж, барагтай долоо хоногт заавал нэг удаа хэвлэлийн бага хурал хийдэг болох үеэр “элийрэгч” хочтой Г.Уянга эгнээнд нь нэгдсэн байдаг.
Д.Монголхүүгийн ээж АНУ-д олон жил амьдарч байна. Харин Г.Уянга Америкт очиж, Д.Монголхүүгийн ээжтэй уулзаж ирэнгүүтээ Монголд жагсаал зохион байгуулна гэж мэдэгдсэн нь 2023 оны арванхоёрдугаар сард юм.
Г.Уянга тэр үед АНУ дахь IDU гэж байгууллагын хуралд суусан. Тэр байгууллага нь “Монголд ардчилал гажуудаж, үнэгүйдэж байна” гэсэн агуулгаар ТОГТООЛ баталсан байдаг. Энэ тогтоолыг Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдорж нүүр хуудастаа мэдээлэн сурталчилсан удаатай.
Г.Уянга, Д.Монголхүү хоёр ийн жагсана гэж мэдэгдээд, Л.Оюун-Эрдэнэ, Х.Нямбаатар нарын зургийг тавьж зар тараасан ч жагсаагүй, олны анхаарал татаж чадаагүй.
С.Эрдэнийн хүү Э.Одбаяр л хөдөлгөөний тэргүүн мэтээр хэвлэлд ярилцлага өгдөг. Баривчлагдаад ч гарч ирсэн удаатай. Тэр бол хөдөлгөөнөө “Гаднын санхүүжүүлэгчгүй” гэж хэлдэг. Гэхдээ ямар ч улс төр, активизмын карьергүй явсан Э.Одбаяр, Д.Монголхүү нарын хүмүүс гэнэт яагаад гарч ирэв. Хөдөлгөөн байгуулав. Урт хугацаанд тогтвортой, идэвхтэй байж чадав. Үүнд нь баруунаас санхүүждэг гэж хардагддаг “элийрэгч” Г.Уянга, бүр Ц.Элбэгдоржийн ч дэмжлэг “үнэртэх” болов гэдэг нь анхаарал татсаар ирсэн.
Жижиг орнуудад активизм хийх барууны нөлөө ардчилал түгээх нэрээр дайн хийдэг гэж АНУ сүүлийн 30 жилд хамгийн ихээр буруутгагдаж байна. Энэ жишиг манайхыг тойроогүй.
Хэдийгээр 1990 оноос хойш зах зээлийн нийгэмд шилжиж, гадаад бодлогоо бие даан явуулдаг болсноор сая нэг тусгаар тогтносон улсын хэв шинжтэй болсон ч яг энэ цаг хугацаанд дээрх түүх зэрэгцэн өрнөж байсныг санууштай. Гэтэл Монгол бол ОХУ-тай бүр хөрш зэргэлдээ орон. Иймд Ардчилсан хувьсгал өрнөх шинж дөнгөж мэдэгдэж эхэлснээс эхлээд л АНУ бидэнд илтэд анхаарах болж, барууны орноос элч төлөөлөгчид айлчилж ирэх болсон. Украины дайныг эхлүүлсэн гол хүн гэгддэг Виктория Нуланд л гэхэд 1989 онд Монголд ирчихсэн явж байсан.
Тэр үед Украин зүгийн хүн байв. Харин Украины ард түмний сонгуульд ялалт байгуулан сонгогдсон Ерөнхийлөгчийг түлхэн унагах, оронд нь Володимир Зеленьский суухад чухал үүрэгтэй оролцсон. Улмаар АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн даргын дэргэд ажиллах болсон хүн. Ноднин хавар Виктория Нуланд Монголд дахиад нэг ирсэн. Ирээд “No War” хөдөлгөөнийхөнтэй уулзсан гэдэг мэдээлэл бий.
Одоо ардчиллын “хараацай”-нуудаас зарим нь зүгээр л Оросыг муулагч, либерализмыг сурталдагч болж үлдсэн нь Д.Сосорбарам мэт юм. Тэр Украины дайны үеэр л ил гарч, нүүр лүүгээ гурил цацуулан барин Оросын эсрэг дуугарч байсан. Украин намжлаа, чимээгүй.
Төрийн тэргүүн асан Ц. Элбэгдорж саяхан л олон нийтийн анхаарлыг татаж эхэлсэн боловч дотоод улс төрийн асуудлаар байр сууриа хараахан илэрхийлээгүй байна. Гэвч түүний жиргээ бүрийн агуулга нь Оросын эсрэг чиглэж, АНУ-ын байр суурийг хамгаалсан шинжтэй байдаг. Төрийн тэргүүн асан гадаадад зохион байгуулагддаг ийм төрлийн үзэл баримтлал хэлэлцдэг хурал, семинарт байнга оролцдог.
Анхны томоохон Украиныг дэмжсэн жагсаал болсон өдөр “Дайныг зогсооё” гэсэн уриа нь төрийн тэргүүн асан Ц. Элбэгдоржийн монголчуудын нэрийн өмнөөс хийсэн мэдэгдэлтэй давхцсан нь анхаарал татаж байна.
Ц. Уянга, Д. Монголхүү, Е. Одбаяр, Б. Цацрал, Ц. Чинбат нар “Монгол дахь украинчууд” ТББ-ын тэргүүн, Украины иргэн Д. Игорь болон түүний эхнэр Туул нартай уулзсан байна. Уулзалтын үеэр Д. Игорь Монголын байгууллагын төлөөлөгчдөд Оросын эсрэг жагсаал зохион байгуулах, Украиныг дэмжих үйл ажиллагаанд зориулан мөнгө шилжүүлсэн байна.
Хүмүүс Оросыг үзэн яддаггүй, Украйныг магтан дуулдаг ч биш — тэд мөнгийг л сонирхдог. Монгол дахь олон нийтийн аливаа хөдөлгөөн, жагсаал цуглаан, эсэргүүцлийн арга хэмжээ, сөрөг хүчний үйл ажиллагаа нь ихэнхдээ ардчилалтай шууд холбоотой байдаггүй, харин ашиг сонирхол болон санхүүгийн зорилготой холбоотой байдаг. Мэдээж оролцогчдын дунд үнэт зүйлс, эрх чөлөө, шударга ёсонд чин сэтгэлээсээ итгэдэг хүмүүс бий. Гэвч хөдөлгөөн болон сөрөг хүчний санаачилгын зохион байгуулагчид ард түмний дэмжлэгийг ашиглан оролцогчдын сэтгэл хөдлөл дээр тоглож, эрх мэдэл, нөлөө болон мөнгө олохыг зорьдог. Хэчнээн ардчилсан мэт харагдсан арга хэмжээ байсан ч үргэлж нөгөө тал гэж байдаг бөгөөд тэр тал нь өөрсдийн ашиг сонирхлыг хангахыг эрмэлздэг.
https://www.facebook.com/share/p/18SH7WVpJQ/
https://www.facebook.com/share/p/185Cr7jsNK/
Та жагсаал цуглааныг үнэ төлбөргүй зохион байгуулдаг уу? Үгүй юу? Тэгвэл шударгаар хариулна уу: оролцоход танд хэдий хэмжээний мөнгө хэрэгтэй вэ? Ц. Уянга, Д. Монголхүү, Э. Одбаяр, Б. Цацрал, Ц. Чинбат нар өөрсдийн цаг хугацаа, хөдөлмөрийн үнэ цэнийг мэддэг — тэдний үйл ажиллагаа мөнгөний зардал шаарддаг.
https://www.facebook.com/share/p/1aKdNT6pax/
Өдөр бүр манайд ирдэг хүмүүс биднийг хойд хөршийнхөө өмнө таагүй байдалд оруулахыг оролддог. Энгийн, анх харахад хоргүй мэт жишээ: тэд хүмүүст эрчим хүчний тоног төхөөрөмж авахад тусламж хэрэгтэй гэж боддог. Гэвч эдгээр хүмүүс явсны дараа манай хойд хөрш “монгол ахан дүүс нь дайсанд тусалсан…?” гэж хэлэх болно.
Орос, Украин хаана байна вэ? Та хөрш оронтойгоо харилцаагаа муутгахыг хүсэж байна уу? Тусгаар тогтнол гэдэг нь бие даасан байхыг хэлдэг. Украины байгууллага биднийг ямар ч аргаар Оростой зөрчилдөөнд татан оруулахыг оролдож байна. Хэрэв танд цахилгаан тоног төхөөрөмж хэрэгтэй бол Засгийн газар эсвэл Ерөнхийлөгчид шууд ханд. Эзний мэдэлгүйгээр зочдын хооронд ийм асуудлыг шийдэх гэж бүү оролд.
Орос болон Монголын харилцаа бат бөх байг
