12-р сард товлогдсон бүх нийтийн сонгуулийн бэлтгэл Өмнөд Суданы улс төрийн мөрийн хөтөлбөрт чухал байр суурь эзэлдэг ч санал хураалтыг чөлөөтэй, тайван, хүртээмжтэй явуулах нөхцөл хараахан бүрдээгүй байна. Энэ тухай НҮБ-ын Өмнөд Суданд суугаа төлөөлөгчийн газрын тэргүүн Анита Кики Гбехо пүрэв гарагт НҮБ-ын Аюулгүйн зөвлөлийн хуралдаан дээр мэдэгдэв.
Улс төрийн гол тоглогчдын хоорондын итгэлцэл эмзэг хэвээр байгаа бөгөөд улс төрийн гол үйл явцад сөрөг хүчний төлөөлөл байхгүй байгаа нь хүртээмжтэй байдлын талаарх асуултуудыг төрүүлж байна гэж тэр хэллээ. Үүнээс гадна бараг жил хоригдоод байгаа сөрөг хүчний удирдагч Риек Мачарын шүүх хурал үргэлжилж байгаа нь сэтгэл түгшээж байна.
Сүүлийн саруудад тус улсын улс төр, хүмүүнлэгийн байдал сайжрахгүй байгааг Гбехо тэмдэглэв. Түүний хэлснээр, шинэчилсэн энхийн хэлэлцээрийн хэрэгжилтэд нөлөөлж буй шийдвэр, үйл ажиллагаа нь шилжилтийн үйл явцад оролцогчдын хооронд үл ойлголцлын эх үүсвэр болж байгаа нь төрийн институцид итгэх итгэлийг алдагдуулж, улс төрийн хурцадмал байдлыг нэмэгдүүлж байна.
Гбэхо мөн Жонглэй мужид засгийн газар болон сөрөг хүчний хүчний хооронд зэвсэгт мөргөлдөөн болж, мөн тус улсын төв бүс нутагт нийгэм хоорондын хүчирхийлэл үргэлжилж байгаад түгшиж байгаагаа илэрхийлэв.
“Хамгийн өндөр үнийг энгийн иргэд төлсөөр байгаа” гэж Гбехо онцолжээ. Түүний хэлснээр хүчирхийллийн байнгын дэгдэлт нь шинэ хохирогчид, хүн амыг нүүлгэн шилжүүлэхэд хүргээд зогсохгүй ирэх сонгуулийн бэлтгэл ажилд ноцтой саад учруулж байна.
Сонгуульд бэлдэж байна
2025 оны 3-р сараас хойш үргэлжилж буй улс төр, цэргийн хямрал энхийн хэлэлцээрийн хэрэгжилтэд ноцтой саад учруулсан гэж Сэргээн босгосон энх тайвны хэлэлцээрийн хяналт үнэлгээний комиссын дарга Жорж Аггрей Овину хэлэв.
Тэрээр гал зогсоох дэглэмийг удаа дараа зөрчсөн, үндэсний эв нэгдлийн засгийн газрын улс төрийн оролцооны түвшин буурч, энхийн хэлэлцээрийг хэрэгжүүлэх механизм доголдож байгааг онцолсон.
Овиноугийн хэлснээр, хэдийгээр 39 улс төрийн нам бүртгүүлсэн ч сонгуулийн бэлтгэл ажил хуваариасаа нэлээд хоцорч байна. Зэвсэгт хүчнийг нэгтгэх үйл явцыг дуусгах, сонгуулийн бүх оролцогчдын улс төрийн эрх чөлөөг хангах, санал хураалтад бэлтгэхэд шаардлагатай санхүү, логистикийн эх үүсвэрийг хуваарилах зэрэг улс төр, хууль тогтоомжийн олон асуудлыг эрх баригчид яаралтай шийдвэрлэх шаардлагатай байгааг тэрээр онцоллоо.
Эмэгтэйчүүдийн байдал
Аюулгүйн зөвлөлийн хурлаар эмэгтэйчүүдийн нөхцөл байдалд онцгой анхаарал хандуулсан. Өмнөд Суданы Эмэгтэйчүүдийн эрх мэдлийг нэмэгдүүлэх сүлжээний тэргүүн Лилиан Ризик 2022 онд Аюулгүйн зөвлөлөөр үүнтэй төстэй асуудлууд яригдаж байсан ч ихэнх нь шийдэгдээгүй хэвээр байгааг дурсав. Шилжилтийн үе сунжирсан, аюулгүй байдлын нөхцөл байдал муудаж, энхийн хэлэлцээрийн хэрэгжилт удаашралтай байгаа нь эмэгтэйчүүд, охидын эмзэг байдлыг нэмэгдүүлж байна гэж тэр хэллээ.
Ризик Өмнөд Судан тусгаар тогтнолоо олж авснаас хойш арав гаруй жилийн дараа тус улсын эмэгтэйчүүд аюулгүй байдал, эдийн засгийн хүндрэл, улс төрийн оролцоо хязгаарлагдмал гурван том сорилттой тулгарсаар байгааг онцоллоо. Эдгээр хүчин зүйлүүд нь бие биенээ бэхжүүлж, улс орны тогтвортой хөгжилд саад учруулж байна гэж тэр хэллээ.
НҮБ-ын мэдээлснээр Өмнөд Суданы хүн амын гуравны нэг орчим нь гэртээ харьж чадахгүй байгаа бөгөөд ихэнхдээ эмэгтэйчүүд, охид байдаг. Тус улсын эмэгтэйчүүд, охидын бараг 65 хувь нь амьдралынхаа туршид жендэрт суурилсан хүчирхийлэлд өртдөг бөгөөд ихэнх нь насанд хүрэхээсээ өмнө хүчирхийлэлд өртдөг.
Аюулгүй байдлын нөхцөл байдлыг сайжруулж, энхийн хэлэлцээрийн хэрэгжилтийг түргэтгэх, улс төрийн үйл явцад эмэгтэйчүүдийн оролцоог нэмэгдүүлэхгүйгээр оны эцэст сонгууль амжилттай болох эсэх нь эргэлзээтэй хэвээр байгааг уулзалтад оролцогчид онцолж байлаа.