Дэлхий дээр хорт хавдрын арван тохиолдол тутмын дөрөв нь урьдчилан сэргийлэх боломжтой. Энэ нь Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага болон Хавдар судлалын олон улсын агентлагаас гаргасан дэлхийн шинэ шинжилгээнд дурдсан байна.
2-р сарын 4-нд болох Дэлхийн хорт хавдартай тэмцэх өдрийг угтан нийтэлсэн энэхүү судалгаанд 36 төрлийн хорт хавдрын талаарх 185 орны мэдээллийг хамруулсан байна. Тамхи, архины хэрэглээ, биеийн жингийн өндөр индекс, хөдөлгөөний дутагдал, агаарын бохирдол, хэт ягаан туяа зэрэг урьдчилан сэргийлэх боломжтой 30 эрсдэлт хүчин зүйлийн нөлөөллийг үнэлжээ.
Мэргэжилтнүүдийн тооцоолсноор 2022 онд 7,1 сая орчим хорт хавдрын шинэ тохиолдол буюу 37 хувь нь зайлсхийх боломжтой хүчин зүйлээс шалтгаалсан байна. Эдгээр тоо баримт нь дэлхийн хэмжээнд өвчлөлийн ачааллыг бууруулахад урьдчилан сэргийлэх асар их боломжийг харуулж байна гэж зохиогчид онцолж байна.
Гол шалтгаанууд
Тамхи татах нь хорт хавдраас урьдчилан сэргийлэх бүх тохиолдлын 5 хувийг эзэлж байна. Халдвар нь хоёрдугаарт ордог – шинэ оношилгооны 10 хувийг тэд үүсгэдэг. Гуравдугаарт согтууруулах ундааны хэрэглээ орж байгаа нь тохиолдлын гурван хувийг эзэлдэг.
Дэлхий дээрх урьдчилан сэргийлэх боломжтой хорт хавдрын тохиолдлын бараг тал хувь нь уушиг, ходоод, умайн хүзүүний хорт хавдар гэсэн гурван төрлийн өвчлөлөөс шалтгаална. Уушигны хорт хавдар нь ихэвчлэн тамхи татах, агаарын бохирдол, ходоодны хорт хавдар хеликобактер пилори, умайн хүзүүний хорт хавдар нь хүний хөхөнцөр вирүсээр үүсгэгддэг.
ДЭМБ-ын Хавдартай тэмцэх хөтөлбөрийн тэргүүн, доктор Андре Илбавигийн хэлснээр, энэ нь урьдчилан сэргийлэх боломжтой хүчин зүйлсийн нөлөөллийн цар хүрээг харуулж, засгийн газар болон хүмүүст эрсдэлийг бууруулах илүү үр дүнтэй арга хэмжээ авах боломжийг олгосон дэлхийн анхны шинжилгээ юм.
Хүйс ба газарзүйн ялгаа
Судалгаагаар эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүсийн хооронд мэдэгдэхүйц ялгаа илэрсэн. Эрэгтэйчүүдийн дунд хорт хавдрын шинэ тохиолдлын 45 хувийг урьдчилан сэргийлэх хүчин зүйл эзэлж байгаа бол эмэгтэйчүүдийн 30 хувийг эзэлж байна. Эрэгтэйчүүдийн хувьд гол эрсдэлт хүчин зүйл нь тамхи татах, халдвар, архи, харин эмэгтэйчүүдийн хувьд халдвар, тамхи татах, биеийн жингийн индекс өндөр байдаг.
Бүс нутгийн ялгаа бас мэдэгдэхүйц байсан. Эмэгтэйчүүдийн дунд урьдчилан сэргийлэх боломжтой тохиолдлын эзлэх хувь Хойд Африк, Баруун Азийн орнуудад 24 хувь, Сахарын цөлөөс өмнөх Африкт 38 хувь хүртэл хэлбэлзэж байна. Эрэгтэйчүүдийн дунд энэ үзүүлэлт Латин Америк, Карибын тэнгисийн орнуудад 28 хувиас Зүүн Азид 57 хувь хүртэл хэлбэлзэж байна. Эдгээр ялгаа нь зан үйл, хүрээлэн буй орчин, халдварт хүчин зүйлийн нөлөөллийн янз бүрийн түвшин, түүнчлэн нийгэм, эдийн засгийн хөгжил, үндэсний урьдчилан сэргийлэх бодлого, эрүүл мэндийн тогтолцооны чадавхийн ялгааг илэрхийлдэг.
Урьдчилан сэргийлэх үр дүнтэй стратеги нь орон нутгийн нөхцөл байдлыг харгалзан үзэж, тамхи, согтууруулах ундааны худалдаанд хяналт тавих, ХПВ, гепатит В-ийн эсрэг вакцинжуулалт, ажлын байрны агаарын чанарыг сайжруулах, биеийн хөдөлгөөнийг сайжруулах, эрүүлжүүлэх зэрэг арга хэмжээг багтаасан байх ёстойг судалгааны зохиогчид онцолж байна.